Dit soort vragen en bedenkingen horen we steeds vaker als vredesbeweging. Ze leiden tot discussies onder vrienden en familie, en brengen ons bij de kern van een belangrijke vraag: stelt het oorlogsnarratief, dat dominant is bij beleidsmakers en in de media, ons gerust of zorgt het net voor meer angst en onzekerheid?
Militaire macht wordt gezien als het belangrijkste instrument voor veiligheid. Maar dat leidt tot een wapenwedloop, wantrouwen tussen landen en een verhitte omgeving die conflicten voedt.
De basis van dit oorlogsnarratief is het klassieke veiligheidsdenken. Dat denkkader richt zich op machtsevenwicht, militaire kracht en afschrikking. Het gaat uit van een wereld waarin staten voortdurend op hun hoede moeten zijn voor elkaar. Militaire macht wordt gezien als het belangrijkste instrument voor veiligheid. Deze aanpak leidt tot een wapenwedloop, wantrouwen tussen landen en een verhitte omgeving die conflicten voedt, ook op de lange termijn. Het is een vicieuze cirkel van geweld die moeilijk te doorbreken is.
Vlaams defensieplan
Recent keurde de Vlaamse regering haar defensieplan goed. Hierin wordt voorgesteld om belastinggeld te besteden aan de versterking van de defensie-industrie, inclusief onderzoek naar offensieve wapensystemen. Ook wordt het wapenhandeldecreet versoepeld. Dat betekent dat ons belastinggeld niet enkel gebruikt kan worden voor de ontwikkeling en productie van wapens, maar ook dat het onduidelijker wordt in welke handen ze terecht zullen komen.
De Vlaamse regering kondigde al een verspoeling aan van het wapenhandeldecreet. Daarmee wordt het onduidelijker in welke handen wapens terechtkomen.
Daarnaast besloot de federale regering om het defensiebudget versneld te verhogen tot 2 procent van het bbp. Een duidelijk plan voor de besteding van die extra miljarden ontbreekt nog. Op diplomatie en ontwikkelingssamenwerking wordt dan weer drastisch bezuinigd. Elke euro die daarvoor wegvalt, wordt niet besteed aan het wegwerken van hoge schulden voor toekomstige generaties of aan de aanpak van grote maatschappelijke noden. Nee, dat geld wordt volledig doorgeschoven naar defensie.
Vreedzame veiligheid
Deze keuzes laten zien dat onze beleidsmakers vastzitten in het klassieke veiligheidsdenken. Er is echter een alternatief: de vreedzame benadering van veiligheid. Hierbij erkennen staten elkaars recht op veiligheid en werken ze samen om bedreigingen voor de vrede aan te pakken. Het draait om vertrouwen opbouwen, conflicten vreedzaam oplossen en gemeenschappelijke belangen versterken.
Die benadering leidt tot minder militaire uitgaven en tot een verschuiving van middelen naar andere prioriteiten. Het bevordert vertrouwen en samenwerking en helpt conflicten te voorkomen in plaats van ze te veroorzaken. Bovendien pakt deze aanpak de onderliggende oorzaken van conflicten aan, waardoor duurzame vrede mogelijk wordt. In deze vreedzame visie speelt defensie nog steeds een rol, maar samen met de andere D’s: diplomatie en development (internationale samenwerking).
Net die domeinen waarop de regering bespaart.
Voorstanders van grote defensie-uitgaven zullen deze denkwijze wellicht afschilderen als naïef. Maar wie is er naïef? Zij die, naast defensie, ook inzetten op diplomatie en ontwikkeling, of degenen die geloven dat bewapening de enige weg is naar echte veiligheid? Herlees de vragen die ik aanhaal aan het begin van dit stuk: het klassieke veiligheidsdenken, gebaseerd op militaire macht en afschrikking, biedt er geen antwoorden op. Het voedt enkel angst en onzekerheid. De vreedzame aanpak daarentegen, biedt een hoopvolle weg vooruit.
Er is nog veel werk om de dominantie van het oorlogsnarratief te doorbreken, niet in het minst voor de vredesbeweging.
