Jongeren op die manier bevragen, werkt zeer ontwapenend, depolariserend en creëert een mooie vertrouwenssfeer. We gingen langs op meer dan veertig momenten bij jeugdwerk, scholen, en op openbare plekken waar jongeren zijn. Denk maar aan treinstations, maar ook aan plaatsen waar we niet zo makkelijk komen, zoals de gesloten jeugdinstelling van Mol. We hoorden stemmen die luid klinken, maar ook stemmen die vaak vergeten worden.
‘Waarover praat je met vrienden op school, in je vrije tijd of op het werk?’ vroegen we. Of: ‘Als je de baas van het land zou zijn, wat zou je dan doen?’ Uit hun antwoorden en verhalen konden we vijftien thema’s naar voren schuiven, van relaties en vrije tijd, over armoede, werk en racisme, tot mentaal welzijn, verbondenheid en media.
Eenrichtingsverkeer
Met 1 miljoen jongeren vanaf 16 jaar – 10 procent van de stemgerechtigden – die voor het eerst kunnen gaan stemmen, wordt 2024 een heel belangrijk jaar. Maar willen ze dat wel? Veel jongeren vragen zich af waarom ze inspraak zouden opeisen, of een engagement opnemen? ‘Er wordt toch niet naar ons geluisterd.’ Heel wat jongeren zijn daarom niet bezig met politiek.
Jongeren kaarten aan dat politiek nieuws en negatief beladen berichtgeving de bovenhand neemt.
Omgekeerd is ook de vraag: is de politiek bezig met jongeren? Op sociale media lijkt de communicatie tussen politiek en jongeren vaak eenrichtingsverkeer. Jongeren worden wel vaker bereikt, maar dikwijls mist de diepgang en wordt er in vooroordelen gesproken met en over jongeren.
Toch merken we net sterk dat jongeren wel het gesprek willen aangaan over de samenleving, en met heel wat maatschappelijke thema’s bezig zijn. Jongeren zijn graag op de hoogte van wat in de wereld speelt. Ze staan kritisch stil bij de relevantie en de vorm van het nieuws. Bovendien kaarten ze aan dat politiek nieuws en negatief beladen berichtgeving de bovenhand neemt. Ze zijn zich ervan bewust dat clickbaits op sociale media daarbij een grote invloed hebben, en geven aan dat die negativiteit bij hen stress opwekt.
Het is zelfs een reden om het nieuws te mijden, en zorgt ervoor dat de interesse om te gaan stemmen afneemt. Ze zien sociale media dan ook als een bron van fake news. Hoewel hun voorkeur uitgaat naar sociale media als nieuwsbron, zijn jongeren zich wel degelijk bewust van de algoritmen en het gevaar van een echokamer.
Gestopt met kijken
Bovenal stellen jongeren zich vragen bij de betrouwbaarheid van de berichtgeving, bij de keuzes van journalisten, en ze kaarten aan dat framing dominant is.
‘Alles wat wij zeggen tegen het nieuws, draaien ze om’, klonk het bij een veertienjarige. ‘Journalisten verdraaien woorden, of knippen een paar momenten en laten je dingen zeggen. Daarom ben ik gestopt met kijken. Als ik het nieuws wil weten, vraag ik het aan een getuige, of kijk ik video’s.’
Breder en positiever nieuws is aantrekkelijker. Ze vragen dan ook positieve berichtgeving over meer complexe inhoud, zoals bijvoorbeeld een probleem dat op een constructieve manier wordt aangepakt. Politiek houdt kinderen en jongeren wel bezig – zeker voor internationale thema’s, zoals migratie en klimaat – is er veel interesse, maar de politieke actualiteit heeft een eerder negatieve bijklank en ze voelen zich te weinig gehoord. Ze geven aan dat het onderwijs een hogere betrokkenheid van jongeren bij de politiek moet ondersteunen.
Handelingsverlegenheid
Afgelopen jaar hoorden we vaak van leerkrachten en professionele jeugdwerkers dat ze geen maatschappelijke thema’s meer durven aansnijden, omdat dat leidt tot polarisatie en conflict. Wel, laat ons voorbij die handelingsverlegenheid stappen en vertrouwen hebben in de kracht van dialoog, en in de interesse van jongeren.
Laat hen reflecteren over maatschappelijke thema’s, zodat ze zelf ook voelen dat het allemaal niet zo eenvoudig is, maar wel met verfrissende ideeën kunnen komen.
Zet jongeren op het podium, laat beleidsmakers luisteren. Zodat we met velen de kracht van dialoog en verbinding terugvinden en aan jongeren kunnen zeggen: ‘Jullie doen ertoe, jullie zijn 10 procent van de kiezers, jullie stem en mening is cruciaal.’
