Het is een simplistische visie: werk als universeel tovermiddel. Maar de realiteit is complexer.
Werk is niet voor iedereen haalbaar en biedt lang niet altijd zekerheid of welzijn. De nadruk ligt op het sneller afbouwen van uitkeringen en het strikter controleren van langdurig zieken, wat vooral leidt tot verdere uitsluiting in plaats van ondersteuning. Mensen met psychische kwetsbaarheden, verslaving, neurodiversiteit of zwaar trauma kunnen niet altijd continu voltijds presteren. Toch worden zij in het publieke debat – en zeker in politieke discours – afgeschilderd als ‘onwilligen’, ‘onproductieven’, ‘profiteurs’.
Respect en ruimte
Ze renderen niet, dus zijn ze een last. Nochtans kan hun ervaringskennis net vaak van meerwaarde zijn in heel wat werkcontexten, áls ze tenminste de kans krijgen om op hun eigen tempo bij te dragen. Maar in een beleid dat steeds meer neigt naar bestraffing en stigmatisering, blijft die waarde onderbelicht.
Hoe zorgen we ervoor dat iedereen, werkend of niet, een menswaardig bestaan kan leiden?
De idee dat betaald werk de enige manier is om waarde toe te voegen aan de samenleving, is achterhaald. Chronisch zieken, mantelzorgers en anderen die tijdelijk of langdurig niet kunnen werken, verdienen respect en ruimte om op hun eigen manier bij te dragen.
Ook mensen in armoede verdienen ondersteuning zonder stigma. Dit is een fundamentele mensenrechtenkwestie die de overheid niet zomaar naast zich neer mag leggen. Vluchtelingen en mensen met een migratieachtergrond ervaren gelijkaardige uitsluiting. Zij brengen talent en perspectieven mee, maar stuiten op structurele obstakels die hen verhinderen om volwaardig deel te nemen aan de samenleving.
Dit beleid laat hen in de kou staan.
Het leven is onvoorspelbaar
Ondanks welig tierende fiscale fraude in ons land voedt de regering de perceptie dat het meeste geld te winnen valt waar de sociale zekerheid de meest kwetsbaren moet beschermen. De regering plant 2,8 miljard euro te besparen op de welvaartsenveloppe, de grootste besparing binnen de begroting.
Die enveloppe is in de eerste plaats bedoeld om uitkeringen die onder de armoedegrens liggen op te trekken. Terwijl vorige regeringen nog probeerden om de ziekte-uitkering, die onder die grens ligt, verhogen, wordt die ambitie nu volledig losgelaten.
Het regeerakkoord mist empathie en inzicht in de complexiteit van het leven. Onderzoek toont aan dat iedereen kwetsbaar kan zijn voor de onvoorspelbaarheid van het bestaan. Carrière en werk als enige weg naar een menswaardig bestaan? Dat is kortzichtig en onrealistisch.
Het is daarenboven ook nog eens erg vrouwonvriendelijk. Dat bewijst het nieuwe pensioenbeleid. Wie geen 35 loopbaanjaren heeft op de wettelijke pensioenleeftijd zal langer moeten bijdragen. Maar vooral vrouwen hebben geen lange, voltijdse loopbaan opgebouwd. De overheid faalt in het erkennen van onbetaalde zorgtaken als een waardevolle bijdragen aan de maatschappij.
Wat nodig is, is een beleid dat zorg, zelfzorg en sociale bescherming erkent als fundamentele pijlers van een rechtvaardige samenleving. De vraag zou niet moeten zijn: ‘Hoe krijgen we iedereen aan het werk?’ Maar: ‘Hoe zorgen we ervoor dat iedereen, werkend of niet, een menswaardig bestaan kan leiden?’
Solidariteit, inzicht en empathie moeten centraal staan. De kloof uitdiepen tussen de ‘normale’ en de kwetsbare bevolking leidt alleen tot meer uitsluiting en onrecht.
