Dit is een voorbeeld van het klassieke veiligheidsdenken, gebaseerd op machtsevenwicht en afschrikking. Het resultaat is een verdere wapenwedloop. Ook China zou testinstallaties uitbreiden.
Het is alsof we terugkeren naar de logica van de Koude Oorlog: wie het luidst met zijn wapens rammelt, zou het veiligst zijn. Alsof angst de maat van macht is.
Het is alsof we terugkeren naar de logica van de Koude Oorlog: wie het luidst met zijn wapens rammelt, zou het veiligst zijn. Alsof angst de maat van macht is. Maar angst is een slechte raadgever, en een nog slechter fundament voor vrede. Het nieuws over mogelijke kernproeven verontrust me, maar verraste me niet. De taal van bewapening is opnieuw de taal van de wereld geworden.
Op de conferentie Mayors for Peace, die we met Pax Christi organiseerden in onze Temple of Peace, een festival voor vredesbouwers, sprak Florian Eblenkamp van de International Campaign to Abolish Nuclear Weapons (ICAN). Die organisatie kreeg in 2017 de Nobelprijs voor de Vrede. ‘Steden zijn de eerste slachtoffers van nucleaire dreiging’, zei hij. Vrede is niet enkel een zaak van diplomaten of presidenten. Ze begint lokaal.
Eblenkamp legde haarfijn uit hoe het debat over kernwapens vandaag gekaapt wordt door een abstract discours van ‘strategisch evenwicht’, ‘afschrikking’ en ‘machtspolitiek’. Woorden die rationeel klinken, maar in feite moreel leeg zijn. Ze verbergen een ongemakkelijke waarheid: dat we onze veiligheid blijven baseren op dreigen met massamoord. Hij noemde dat een ‘gevaarlijke illusie van veiligheid’. Elke nieuwe kernproef, elk moderniseringsprogramma, voedt niet de vrede, maar het wantrouwen.
Toch lijkt de wereld die logica te aanvaarden. We vergeten dat elke kernbom die wordt getest, in wezen al een mislukking is – niet technisch, maar menselijk.
Vrede begint lokaal
Tijdens de conferentie zag ik gelukkig lokale besturen die wél kiezen voor dialoog, solidariteit en voor een symboliek van vrede. Mechelen bijvoorbeeld smeedt banden met het Oekraïense Lviv en met Gaza in Palestina. Steden in oorlog, verbonden in herstel. Westerlo heeft zelfs een schepen van vrede, wat toont dat vrede beleid kan zijn, niet enkel idealisme.
In tientallen gemeenten plant men een vredesboom, met zaadjes afkomstig uit Hiroshima. Kleine gebaren, zou je kunnen denken. Maar het zijn antwoorden op een wereld die het luisteren verleerd heeft. Elke boom, elke vlag, elke ontmoeting rond vrede is een tegenstem in een tijd van onverschilligheid.
Elke nieuwe kernproef, elk moderniseringsprogramma, voedt niet de vrede, maar het wantrouwen.
‘Veiligheid’, zei Florian Eblenkamp, ‘moet niet gemeten worden aan de kracht om te vernietigen, maar aan de capaciteit om te beschermen.’ Dat is de kern van een andere, mensgerichte visie op veiligheid, in plaats van een machtsgerichte benadering. Echte veiligheid is niet het recht van de sterkste, maar het vertrouwen van de kwetsbaren. Niet de angst dat de ander ons bedreigt, maar de hoop dat de ander ons nodig heeft.
Kernwapens zijn het uiterste symbool van wantrouwen. Ze zeggen: ‘Omdat ik jou niet vertrouw, dreig ik met alles wat ik heb’. Nu de wereld opnieuw praat over kernproeven, moeten wij – burgers, lokale besturen, vredesbewegingen – die andere stem laten horen. Elke boom, elk gesprek, elke vlag kan een begin zijn.
De vrede voorbereiden is de enige manier om oorlog te voorkomen. Dat begint niet in Beijing of Washington, maar in onze straten, op onze scholen, in onze gemeenteraden. Door zich uit te spreken tegen kernwapens, door onderwijs en herdenking te verbinden, door ethisch te investeren en mensenrechten te verankeren in lokaal beleid, bewijzen steden en gemeenten dat vrede een keuze is.
Zolang grootmachten experimenteren met angst, moeten wij verder oefenen in vertrouwen.
