De rechterhand van de rechter, zo omschrijft griffier Chris* haar functie, terwijl ze ons een inkijk achter de schermen van de rechtbank geeft. ‘Maar het is niet zo dat de rechter na de zitting vraagt wat ik er nu van vind.’
Dit gesprek blijft toch zeker anoniem? Een interview geven is in mijn functie eigenlijk not done’, vraagt Chris nogmaals. Aan de zijde van een rechter volgt ze elke zaak mee. Haar taak? Het zittingsverslag opmaken met onder andere het vonnis van de rechter en zien dat er geen procedurefouten in sluipen.
'Toen ik begon waren er ongeveer evenveel mannen als vrouwen, nu zijn griffiers vooral vrouwen.'
Het beroep heeft enkele veranderingen ondergaan sinds haar aantreden, vertelt Chris. ‘Niet zozeer inhoudelijk, hoewel tijdens hervormingen al heel wat verschuivingen gebeurden. Maar het valt op dat de man-vrouwratio enorm veranderd is. Toen ik begon waren er ongeveer evenveel mannen als vrouwen, nu zijn griffiers vooral vrouwen.'
'Ik denk dat zowel de verloning als het tanende aanzien van werken voor de overheid heel wat mannen tegenhoudt, wat een jammere zaak is. Bovendien wordt er al jaren zo zwaar bespaard dat we niet alleen steeds meer werk met minder moeten uitvoeren, maar dat er zelfs geen budget is om de ramen te poetsen.’
Schandpaal
Mensen hebben door gemediatiseerde strafzaken vaak een verkeerd beeld van justitie, aldus Chris. ‘Bepaalde zaken krijgen gigantische persaandacht, waardoor iedereen denkt te weten hoe die zaak in elkaar zit en er dan ook veel ophef ontstaat wanneer het vonnis niet aansluit bij de publieke opinie.'
'Maar het grote publiek krijgt maar een beperkte inkijk in het volledige dossier en de bijbehorende toelichting van het vonnis. Die woede wordt kunstmatig opgeklopt, al begrijp ik wel waar die vandaan komt. Maar waar gaat dat naartoe? Gaan we straks allemaal zelf voor rechter spelen en de schandpaal weer op de markt installeren?’
'Iedereen denkt te weten hoe een zaak in elkaar zit en er is dan ook veel ophef wanneer het vonnis niet aansluit bij de publieke opinie. Maar die woede wordt kunstmatig opgeklopt.'
Nog een misvatting is het beeld van de wereldvreemde rechters die zich schuldig maken aan klassenjustitie. ‘Na tientallen jaren ben ik er rotsvast van overtuigd dat elke rechter naar eer en geweten en volgens de geest van de wet oordeelt over elke zaak. Want hoewel sommigen het soms anders doen uitschijnen, is dit wellicht de enige plek waar iedereen écht gelijk is voor de wet en onschuldig tot het tegendeel bewezen is’, zegt Chris stellig.
Gedwongen uithuiszetting
Chris heeft aan de zijde van verschillende rechters gewerkt. ‘Momenteel in een burgerlijke rechtbank, een vredegerecht om precies te zijn, waar het er heel anders aan toegaat dan bij een strafrechtelijke. We zien bij ons steeds meer vragen voor gedwongen uitzettingen door onbetaalde huur. Daaraan merk je dat het leven voor veel mensen te duur is.'
'Na tientallen jaren ben ik er rotsvast van overtuigd dat elke rechter naar eer en geweten en volgens de geest van de wet oordeelt over elke zaak.'
'We brengen dan automatisch het OCMW op de hoogte, zodat het gezin voor wie uitzetting dreigt, wordt opgevangen. De rechter is dus geen boeman die mensen de ellende in wil duwen, maar heeft een waardevolle functie om die mensen richting hulpverlening te sturen.’
Niettemin ziet Chris de donkerste kanten van de samenleving. ‘Zeker wanneer je voor een strafrechtbank werkt, is het moeilijk om je geloof in de mensheid niet te verliezen. Ook nu nog zie ik dingen die mijn verstand te boven gaan, zoals huurhuizen die volledig vernield werden of de ergste soort kleingeestigheid bij burengeschillen.’
Grote mond
Het contact met advocaten hangt sterk af van de rechtbank. ‘Bij burgerlijke procedures is dat zakelijk, bij strafzaken wordt het soms vuil gespeeld. Een aantal strafpleiters zijn er voornamelijk op uit om procedurefouten uit te lokken om hun cliënt vrij te krijgen, al is dat gelukkig een minderheid. Dat daarvoor dan de rechtbank kop van jut wordt, nemen ze voor lief. Dat scenario zoveel mogelijk vermijden creëert stress.’
‘Het is wel bijna komisch hoe mensen op voorhand een grote mond kunnen opzetten, maar in de rechtbank een toontje lager zingen. Het gezag van de rechter maakt toch indruk op het gros van de mensen. Ik heb maar weinig incidenten meegemaakt. Dat staat in schril contrast met hoe een zitting in films of series wordt voorgesteld.’
*Chris is een schuilnaam
