Onder jonge mantelzorgers verstaan we jongeren onder 25 jaar die zorgen voor een naaste met een beperking, chronische ziekte, psychische kwetsbaarheid of verslavingsproblematiek. Dat kan gaan om een ouder, broer of zus, grootouder of iemand anders in hun naaste omgeving.
Uit onderzoek blijkt dat maar liefst één op vijf jongeren tussen 11 en 18 jaar opgroeit met iemand die extra zorg nodig heeft. Daarvan neemt vijf procent minstens vier uur per week zorgtaken op zich., zoals koken, boodschappen, een broer of zus naar school brengen.
Opvallend: meer meisjes blijken die rol op te nemen. Ook blijken jonge mantelzorgers in verhouding vaker een BuSo-richting of B-stroom te volgen. Een deel van hen kiest later ook voor een opleiding in de zorgsector.
Impact
Die zorgsituatie heeft vaak een directe invloed op het schoolleven van jonge mantelzorgers. Zo geeft vijftig procent aan dat de zorg een impact heeft op hun schoolwerk. Huiswerk niet kunnen afwerken, concentratieproblemen of piekeren zijn veelvoorkomende klachten. Bij een minderheid- vijftien procent- neemt de emotionele druk ernstige vormen aan, zoals zelfbeschadiging of zelfs poging tot zelfdoding.
Voor veel jongeren voelt het zorgen voor een ouder, broer of zus als iets vanzelfsprekends. Ze beseffen vaak niet eens dat ze mantelzorger zijn. De impact op hun leven is nochtans groot. Ze komen te laat op school, maken hun huiswerk niet af of kunnen zich moeilijk concentreren.
‘Jongeren praten er niet makkelijk over, uit schaamte of omdat ze denken dat het ‘normaal’ is.’
Pam Verwilghen, schoolcoach
In meer dan de helft van de gevallen is niemand op school op de hoogte van de zorgsituatie thuis. ‘Jongeren praten er niet makkelijk over, uit schaamte of omdat ze denken dat het ‘normaal’ is’, duidt Pam Verwilghen, schoolcoach gericht op jonge mantelzorgers binnen schoolomgeving.
‘Ook de situatie kan bepalen of een jongere er al dan niet makkelijk over communiceert. Een ouder met kanker, dat durven jongeren sneller uitspreken. Een ouder met een verslavingsproblematiek daarentegen ligt al heel wat ingewikkelder’, aldus Verwilghen.
Tegelijk onderschatten leerkrachten het aantal mantelzorgers op hun school al te vaak. Het percentage van jonge mantelzorgers ligt doorgaans hoger dan gedacht. Dat is vaak een wake-upcall voor zowel school als leerlingen.’
Kaartjes
Met een proefproject rond mantelzorgvriendelijke scholen wil Samana, een organisatie die zich inzet voor mantelzorgers, daar verandering in brengen. Evelyn Geerdens van Samana: ‘Met dit project willen we jonge mantelzorgers op scholen beter herkennen en begeleiden. Sinds de start zijn al 28 scholen ingestapt in het project, en dit schooljaar kwamen daar nog eens 8 nieuwe scholen bij.’
Heel concreet start een proefproject, dat ongeveer een schooljaar duurt, met anonieme vragenlijsten. ‘Uit die antwoorden komen vaak al verrassende resultaten’, duidt Verwilghen. ‘Leerlingen beseffen soms net door die vragenlijst dat ze zelf mantelzorger zijn. Hun ogen gaan letterlijk open. Dit gaat over mij.’
Nadien gaat de school concreet aan de slag. Daarbij kwamen al tal van inventieve oplossingen uit de bus, vertelt Geerdens: ‘Mantelzorgcoaches aanstellen als aanspreekpunt op school, kaartjes uitdelen aan jonge mantelzorgers waarmee ze discreet kunnen aangeven waarom ze te laat zijn of flexibele uurroosters zodat jongeren later kunnen starten als ze eerst nog voor een familielid moeten zorgen of een broertje of zusje naar school moeten brengen.’
Uitval
Hoe dit op lange termijn kan doorwerken in duurzaam beleid is voorlopig nog onzeker. ‘Voorlopig werkt Samana op maat van de school, maar op lange termijn werken we toe naar een overkoepelend beleidsinstrument’, aldus Geerdens.
‘Nu zien we nog te vaak dat leerlingen uitvallen of naar een lagere richting zakken. Door scholen bewust te maken van wat er speelt, willen we dat voorkomen. Leerlingen moeten sneller ondersteuning krijgen. Maar eenvoudige aanpassingen, zoals meer tijd om een taak in te leveren, kunnen een leerling al een pak verder helpen.’
Meer info vind je hier.
