Op tweede kerstdag kondigde Vlaams minister van Wonen Matthias Diependaele (N-VA) nieuwe verstrengingen aan voor het sociale woonbeleid. Wie een sociale woning wil huren, moet voortaan actief op zoek naar een job. Vandaag werkt ‘maar’ 27 procent van de sociale huurders, een doorn in het oog van de minister. Volgens Diependaele is een op de vijf sociale huurders arbeidsgeschikt, maar toch niet aan de slag.
Daar zitten ook mensen bij die er bewust voor kiezen om thuis te blijven voor de kinderen, en geen enkele uitkeringen ontvangen, nuanceert Karim Dibas, coördinator van de werkzoekendenwerking van het ACV. ‘Toch viseert de minister in zijn nota die groep. Dat neigt naar inmening in de private levenssfeer.’
Wie vandaag een uitkering ontvangt, zit vandaag al in het systeem van VDAB en wordt dus al naar werk begeleid. Volgens Dibas staat de nieuwe regelgeving vooral symbool voor een bredere verschuiving in het sociaal woonbeleid. ‘Wie sociaal wilt wonen, ontsnapt niet meer aan tal van voorwaarden. De verstrengeling van het recht op wonen en de plicht om te werken is problematisch’, verzucht Dibas. ‘Zeker voor wie geen uitkering ontvangt, moet arbeid een recht blijven en geen plicht.’
Werkbaarheidstoets
Sinds 1 januari 2023 was het voor sociale huurders al verplicht om zich in te schrijven bij de VDAB. De intensieve begeleiding van sociale huurders en kandidaat-huurders die minister Diependaele nu voorstelt, gaat nog een stap verder. Vanaf 2025 moet er een zogenaamde ‘werkbaarheidstoets’ komen.
Bovendien voerde Vlaanderen vanaf dit jaar al een bijkomstige middelentoets in waaraan nieuwe kandidaat-huurders moeten voldoen. Nieuwe kandidaten moeten inkijk geven in hun gezinsinkomen en spaarboekje. Een alleenstaande mag niet meer dan 29.515 euro spaargeld hebben. Anders vervalt het recht op een sociale woning. Zittende huurders, die nu al beschikken over een sociale woning, vallen niet onder die voorwaarde.
De volgende stap in de jacht op werklozen, vindt Koen Repriels, adviseur bij het ACV. ‘Het ACV is absoluut geen voorstander van een voorwaardelijk sociaal huurbeleid. Al die extra voorwaarden, zoals de verplichte inschrijving bij VDAB en de middelentoets, perken het recht op wonen in.’
Bovendien vraagt de controle en opvolging van al die nieuwe voorwaarden veel energie en middelen. Repriels: ‘Dat gaat dus niet meer naar de kerntaak van het sociaal woonbeleid: sociale woningbouw en kwetsbare groepen helpen. Zij komen momenteel terecht op de duurdere private huurmarkt.’
Onderzoek van het Steuntpunt Wonen toonde al aan dat meer dan de helft van de private huurders meer dan een derde van het inkomen spendeert aan de huur. Ongeveer een derde houdt na de huur te weinig over voor een menswaardig leven. Daarenboven blijkt de huurwoning van bijna de helft van de private huurders niet te voldoen aan de minimale kwaliteitsnormen.
Probleem met privacy
In de nieuwe regelgeving die Diependaele beoogt, komt er een koppeling tussen de database van het CWR (centraal woonregister, red.) en die van VDAB. De minister wilt het mogelijk maken dat VDAB in haar gegevens aanduidt wie sociale huurder is, om zo tot een meer gerichte aanpak te komen. Naar eigen zeggen gebeurt dit ‘met respect voor de privacywetgeving’. Maar het is allerminst duidelijk of dat klopt. Je mag immers enkel gegevens gebruiken waarvoor ze bedoeld zijn en niet zomaar voor andere doeleinden.
Negen jaar
Vroeger was een sociale woning, eenmaal toegewezen, voor het leven. Dat zal, als het van minister Diependaele afhangt, in de toekomst maximaal negen jaar zijn, met een mogelijke verlenging van drie jaar. Daarmee mikt de minister vooral op uitstroom uit sociale woningen..
Volgens Eddy Van den Eede, adviseur sociaal woonbeleid bij Beweging.net, strookt dat niet met de verwachtingen over duurzaam woonbeleid. ‘Op die manier glijdt het woonbeleid af naar een tijdelijk karakter, terwijl we net een permanent beleid willen. Dat kan voor sociale drama’s zorgen waarbij mensen met een contract van onbepaalde duur toch uit hun woning worden gezet, waar ze hun hele leven hebben ingericht. Je kan je daarnaast de vraag stellen of hier geen sprake is van contractbreuk.’
Nog een maatregel in de pijplijn van Diependaele is een doorstroompremie van 500 euro per gewerkt jaar, met een maximum van €2.500, die sociale huurders moet aanmoedigen om de switch van sociale naar private huurmarkt te maken.
Pilootprojecten
Het komende jaar staan alvast vijf pilootprojecten in de steigers om de werkbaarheidstoets uit te testen. Vlaanderen zal onder meer testen hoe de gegevensuitwisseling met de VDAB kan verlopen. ‘Aan middelen is er blijkbaar geen gebrek’, aldus Van den Eede. ‘De Vlaamse regering trekt er een miljoen euro voor uit.’
‘De regering zou beter eerst werk maken van goede randvoorwaarden om uit werken te gaan, zoals kinderopvang en jobbereikbaarheid. De arbeidsmarkt, net zomin als VDAB, zijn klaar voor de maatregelen die de minister voorlegt..’
De sociale woonmaatschappijn staan alvast allerminst te springen voor de nieuwe maatregels. Zij vragen net minder regels en meer ruimte om hun kerntaak te kunnen opnemen.
