Twaalf dagen lang, van 18 tot 29 juni, kreunde België onder een ongeziene hittegolf. In Ukkel werd op 26 juni 35,5 graden Celsius gemeten. Elders in het land liep de teller op tot boven 39 graden. Volgens World Weather Attribution, een consortium van internationale klimaatwetenschappers, was dit een uitzonderlijke zware hittegolf, zowel qua temperatuur als qua duur.
Die extreme hitte eiste mensenlevens. Volgens voorlopige cijfers van Sciensano waren er tussen 18 en 29 juni 1.222 meer overlijdens dan in een gewone periode: een oversterfte van 39 procent.
Op zaterdag 27 juni vielen er 572 overlijdens op één dag. 530 van de overledenen waren 85-plussers.
De piek viel op zaterdag 27 juni, met 572 overlijdens op één dag. 530 van de overledenen waren 85-plussers, maar ook onder de 65-plussers was er met 180 extra overlijdens een opvallende stijging. Ons land lijkt bovendien zwaarder getroffen dan de buurlanden. Nederland telde ‘maar’ zo'n 480 extra doden.
Uitgeput
Hitte vormt zelden de rechtstreekse doodsoorzaak. Maar wie kwetsbaar is, zoals denk aan ouderen, mensen met ademhalingsproblemen of jonge kinderen, zal sneller uitgeput raken in zulke extreme temperaturen.
Vooral de tropische nachten, waarbij de temperatuur niet meer onder 20 graden zakt, zijn dan een sluipende boosdoener. Het lichaam krijgt geen kans om te herstellen van de hitte overdag. De afgelopen hittegolf kende meerdere van zulke tropische nachten, de nacht van 24 juni was zelfs de warmste ooit gemeten in juni.
‘Wat we vooral opmerken tijdens de hittegolf, is dat mensen veel te weinig drinken en zich niet bewust zijn van hoe ze de hitte buiten kunnen houden.‘
Anouk DePoorter, thuisverpleegkundige bij het Wit-Gele Kruis
Zorgverleners konden vanop de eerste rij zien wat de hitte aanrichtte bij ouderen die alleen wonen. Temperaturen die binnen opliepen tot 30 of 32 graden waren geen uitzondering, duidt Anouk DePoorter, thuisverpleegkundige bij het Wit-Gele Kruis.
‘Wat we vooral opmerken tijdens de hittegolf, is dat mensen veel te weinig drinken en zich niet bewust zijn van hoe ze de hitte buiten kunnen houden. Ze vergeten vaak ’s ochtends te verluchten of sluiten de gordijnen niet waardoor de hitte binnen ondraaglijk wordt.’
Het is volgens DePoorter belangrijk om hen goed te observeren en snel contact op te nemen met hun huisarts of mantelzorger. ‘Vooral water drinken is belangrijk, want ouderen hebben vaak minder dorstgevoel en merken uitdrogingsverschijnselen minder snel op. Zeker bij mensen met hart- of ademhalingsproblemen kan de combinatie met hitte net dat extra duwtje te veel zijn.’
Ondanks het hitteplan van het Wit-Gele Kruis moet de thuisverpleging volgens DePoorter in de toekomst nog een tandje bijsteken. ‘Het probleem zit niet alleen bij de patiënten, ook bij onze collega's. We rijden met wagens die enorm opwarmen, en onderweg vind je nergens verkoeling of schaduw. Voor collega's was het heel moeilijk werken. Sommigen voelden zich misselijk of uitgeput. Op lange termijn is dat niet houdbaar.’
LEES OOK
‘Drink voldoende water’, is dat wel genoeg?
Op de aanpak vanuit beleid klinkt nu kritiek uit verschillende hoeken. Op 23 juni activeerde de Risk Management Group de alarmfase van het Ozon- en Hitteplan wegens de uitzonderlijke temperaturen. Dat is het orgaan dat beslist welke maatregelen nodig zijn om de volksgezondheid te beschermen bij een mogelijke dreiging.
Met aanbevelingen zoals meer water drinken, zoveel mogelijk binnenblijven tijdens de warmste uren, lichamelijke inspanning vermijden op het heetst van de dag en de woning verluchten wanneer het koeler is, proberen ze de bevolking te wapenen.
De vraag rijst nu of dat wel voldoende is. Zo schoot PS-voorzitter Paul Magnette deze week met scherp op de federale regering, omdat die volgens hem de bevolking ‘aan haar lot had overgelaten’.
Ook Groen-voorzitter Aimen Horch tikt de regering op de vingers. ‘Ze hebben het gewoon niet aangepakt’, haalt hij uit. Horsch dringt onder meer aan op een aircoplan voor woonzorgcentra.
Verpleegkundige in een woonzorgcentrum Patricia Langoiroux verwacht nog twee overlijdens van bewoners die de hittedagen niet meer te boven kwamen.
Zo'n aircoplan is inderdaad nodig, zegt Patricia Langoiroux (58), verpleegkundige in een woonzorgcentrum. Zij zag hoe de hitte toesloeg op haar afdeling met bewoners met dementie.
‘Onze infrastructuur is gewoon niet aangepast aan zulke hitte. We hebben enkele zalen met airco, maar dat is lang niet genoeg. Bovendien hebben we niet genoeg personeel om alle bewoners voldoende te drinken te geven.’ Voor collega's was de hitte in de kamers, die opliep tot 33 graden, soms ondraaglijk. Eén werknemer moest afgevoerd worden.
Zelf werkt Langoiroux met mensen met dementie, die vaak niet weten wanneer ze moeten drinken en drinken soms zelfs weigeren. ‘We moeten dus actief met elke bewoner individueel bezig zijn. Ik heb twee bewoners gehad die volledig uitgedroogd waren en niet meer zelf konden drinken. Zij moesten intraveneus vocht toegediend krijgen.’
Daarenboven verwacht Langoiroux nog twee overlijdens van bewoners die de hittedagen niet meer te boven kwamen. ‘Ons huidige hitteplan is lang niet voldoende’, besluit ze.
Rol voor ziekenfondsen
Het Nationaal Crisiscentrum moet alvast een evaluatie maken om in de toekomst bij te sturen. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) wil dat de Risk Management Group de aanbevelingen formuleert om de aanpak te versterken.
Daarbij kijkt hij ook naar de ziekenfondsen. Die kunnen in extreme omstandigheden een grotere rol spelen om kwetsbare mensen van nabij op te volgen.
CM Gezondheidsfonds deed dit al proactief tijdens de hittegolf. ‘Als gezondheidsfonds benaderen we onze leden in een kwetsbare situatie proactief, heel het jaar door, ook los van de hittegolf. Onze maatschappelijk werkers waren tijdens de afgelopen hittegolf wel extra aandachtig voor mogelijke signalen van gezondheidsproblemen bij mensen in een kwetsbare situatie -denk aan ouderen, personen met een chronische aandoeningen of met een beperking. Ze hebben daarnaast ook proactief contact opgenomen met kwetsbare cliënten om na te vragen hoe het met hen ging, of er nood was aan extra ondersteuning en welke hulp mogelijk was.'
