De openbare zitting op 26 maart in het Grondwettelijk Hof belooft een bonte verzameling van toeschouwers te worden: ouders, kinderen èn verschillende organisaties, waaronder het ACV, vatten er post op de openbare zitting over de verscherpte voorrangsregels in de kinderopvang.
‘We willen er een krachtig pleidooi houden tegen deze absurde en discriminerende regels’, stelt Jolien de Norre van de ACV-studiedienst. Deze absurde verstrenging van de voorrangsregels lost het tekort aan plaatsen niet op. Het brengt ons juist verder van het doel van kinderopvang als basisvoorziening.
Tweeverdieners
In april 2024 voerde de Vlaamse regering nieuwe voorrangsregels voor de kinderopvang in. Sindsdien krijgen tweeverdieners die samen minstens vier vijfde werken, voorrang. Een gezin waarbij de ene ouder vijftig procent werkt en de andere ouder voltijds, krijgt dus geen voorrang. ‘Denk bijvoorbeeld aan een koppel waarin één iemand deeltijds als poetshulp of aan de kassa werkt. In de praktijk zijn dit jobs die een werkgever bijna nooit voltijds aanbiedt’, aldus de Norre.
Daarnaast daalde het aantal plaatsen die een kinderopvang moet voorzien voor gezinnen in een kwetsbare situatie, sterk van minstens twintig naar maximum tien procent. Alleenstaande ouders of gezinnen met een laag inkomen vallen daardoor uit de boot voor dergelijke plaatsen. Ze zijn voorbehouden voor gezinnen in ‘een moeilijke gezondheids- of welzijnssituatie’. Geen goede zaak volgens de Norre. ‘Zeker in grootsteden is dat problematisch. Zo tref je die kwetsbare groep eigenlijk tweemaal.’
De verstrenging van de regels leidde vorig jaar tot grote verontwaardiging. Twintig organisaties besloten daarop een coalitie te vormen. Met de Kinderopvangzaak tekenden ze gezamenlijk beroep aan bij het Grondwettelijk Hof.
‘Deze voorrangsregels zijn discriminerend voor iedereen die niet aan de voltijdse norm voldoet’, stelt ook Lies Michielsen, advocaat bij Progress Lawyers Network die de kinderopvangzaak juridisch bijstaat. ‘Ze treffen duizenden gezinnen en druisen in tegen fundamentele rechten.’
Aanslepende crisis
De kinderopvang lijkt zich van de ene naar de andere crisis te slepen. Door een nijpend gebrek aan plaatsen vinden ouders geen plek voor hun kind. Crèches kreunen onder een tekort aan kinderbegeleiders en een zware werkdruk. En op de koop toe kwamen een aantal kinderopvanginitiatieven in opspraak na dramatische gebeurtenissen met dodelijke afloop.
‘Het schrijnende tekort aan plaatsen komt doordat er jarenlang te weinig geld naar de kinderopvang ging’, gaat De Norre verder. In 2022 vond een derde van de ouders geen plek voor hun kind. En vorig jaar vingen maar liefst vier op de tien ouders bot die een plekje in de opvang vroegen.
Privilege of recht?
De Vlaamse regering lijkt kinderopvang met de nieuwe voorrangsregels tot een economische functie of zelfs een privilege te vernauwen, stelt de Kinderopvangzaak. Vooral vrouwen zijn de dupe van de verstrenging: vier op de tien werkende vrouwen kiest voor een deeltijdse job om werk en privé te kunnen combineren.
‘Nochtans is goede kinderopvang wel degelijk een recht’, stelt de Norre. ‘Ook ouders die werkzoekend zijn, hebben nood aan opvang. Kinderopvang kan voor hen de opstap zijn naar een duurzame job. ‘Je kan moeilijk met een baby op de arm solliciteren of een voltijdse opleiding volgen’, beaamt Tessa Segers, ervaringsdeskundige bij De Keeting in Mechelen, een lokale vereniging van het Netwerk tegen Armoede. Kwaliteitsvolle kinderopvang geeft ouders niet alleen de kans om te gaan werken, maar heeft daarnaast ook een cruciale sociale en pedagogische functie. Kinderen krijgen de kans om zich te ontwikkelen. Ouders krijgen ondersteuning in de opvoeding van hun kind. Eerder onderzoek wees al uit dat kinderopvang een krachtige hefboom kan zijn in de strijd tegen armoede.
‘We vrezen dat ouders die deeltijds werken, flexibele jobs hebben, werkloos of arbeidsongeschikt zijn, nu buiten de boot zullen vallen in hun zoektocht naar kinderopvang en zo nog meer achterop zullen hinken,’ verzucht de Norre.
Er loopt een crowdfundingactie voor de juridische kosten. Die bracht intussen al meer dan 30.000 euro op.
