Deze week kwamen Europese leiders en topindustriëlen in Antwerpen en Alden Biesen samen op twee Europese topontmoetingen over de toekomst van de noodlijdende industrie. De week voordien maakte de federale regering ook al bekend twee extra miljard te zullen investeren in de industrie. Premier Bart De Wever sprak van de nood aan een schoktherapie.
Negentien landen namen deel aan de top die de concurrentiekracht van de industrie vooraan op de Europese agenda zet. Voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen wees op de handelsdrempels die er nog steeds zijn op de Europese interne markt.
Europese economie glijdt verder af
Op de top schuiven ook Italiaanse oud-premiers Mario Draghi en Enrico Letta aan. Zij kwamen in de voorbije jaren met grote rapporten over hoe we de Europese concurrentiekracht nieuw leven kunnen inblazen. Letta pleitte daarbij vooral voor een eengemaakte Europese markt. Volgens hem moet Europa een echte economische ruimte worden, met minder versnippering in sectoren zoals energie, telecom en financiën.
Draghi, in een vorig leven voorzitter van de Europese Centrale Bank, pleitte dan weer voor jaarlijkse investeringen van maar liefst 800 miljard euro. Verder pleit ook hij voor het verder verdiepen van de eengemaakte markt. Maar, zo waarschuwde hij op de top: ‘de Europese economie is sindsdien alleen maar verder weggegleden.’
Deregulering is geen antwoord
Dat de Europese industrie- van chemie tot staal en auto-onderdelen- in zwaar weer zit, is alom bekend. Hoge energieprijzen, dalende Europese vraag en internationale concurrentie door gesubsidieerde overcapaciteit lijken de industrie in een onhoudbare wurggreep te houden. Intussen dumpen landen als China hun overcapaciteit op Europese markten, terwijl de industrie er teert op staatssteun. Die landen hanteren ook veel minder strenge klimaatnormen.
Enter ‘deregulering’ als buzzword op de Europese top. Oplossingen lijken voorlopig uit te draaien op een grootschalige dereguleringsagenda, weg van werknemersrechten en milieubescherming.
Hot topic is onder meer de CO2-uitstoot. Momenteel krijgt de industrie de uitstootrechten grotendeels gratis, maar dat verandert. Tegen 2034 zal de industrie alle rechten zelf moeten aankopen. Een idee dat de ronde doet op de top, is dat bedrijven nog langer subsidies blijven ontvangen in plaats van de rechten zelf aan te kopen. Dat zou betekenen dat klimaatdoelstellingen deels gelost worden. Maar ook werknemersrechten lijken soms een struikelblok.
Een foute denkpiste, waarschuwt Nationaal secretaris van het ACV Bart Vannetelbosch: ‘Werknemers zorgen voor de meerwaarde van industrie, zorgen voor de productie, dat alles draait. Ze worden echter veel te weinig gehoord in het debat. We vragen daarom dat werknemers inspraak krijgen in ondernemingen om toekomstgerichte plannen te maken voor de industrie, om duurzame jobs te creëren en afspraken over opleiding te maken.’
Schone energie
Deregulering is geen antwoord op de crisis, benadrukt ook Ann Vermorgen, voorzitter van het ACV. Vermorgen pleit voor een versnelling van de overstap naar betaalbare, schone energie, want hoge energiekosten hangen vandaag als een molensteen rond de nek van energie-intensieve sectoren. Concurreren onder zeer hoge energieprijzen met de VS of bepaalde delen van Azië is nagenoeg onhaalbaar.
Ook pleit het ACV voor meer investeringen op de interne Europese markt, zodat fabrieken weer volop kunnen draaien. Daarnaast moet Europa sterker optreden tegen sociale dumping en investeren in strategische sectoren om de industriële basis te beschermen, zoals chemie-, auto- of staalsector.
Vermorgen: ‘Een duurzaam regelgevingskader en publieke aanbestedingen met duidelijke sociale voorwaarden eraan gekoppeld zijn essentieel. De omschakeling naar een klimaatneutrale industrie moet rechtvaardig moet verlopen, zodat werknemers en regio’s niet achterblijven.’
Grote zorgen in staalsector en chemie
Diezelfde bezorgdheid uit Patrick Vandenberghe, voorzitter van ACVBIE. ‘We moeten werknemers en hun vertegenwoordigers structureel betrekken bij alle beleidsvoorbereidende initiatieven.’ Maar Vandenberghe kijkt ook naar de subsidies en toegezegde steun aan de industrie. ‘We eisen dat subsidies en overheidssteun aan bedrijven moeten worden gekoppeld aan bindende sociale voorwaarden en lokale verankering.
‘Verder blijven we hameren op de noodzaak aan een versnelde uitrol van betaalbare en hernieuwbare energiecapaciteit. Daarnaast blijft de verdediging van de Europese industrie via sterkere handelsbescherming en maatregelen tegen gesubsidieerde overcapaciteit buiten Europa absolute prioriteit.’
Ook in de staalindustrie kijkt men bezorgd naar de toekomst. ACV-CSC METEA reageert verontrust op de beslissing van ArcelorMittal om afdelingen naar India te verhuizen en investeringen in koolstofarme productie op te schorten. ‘Dat zou zowel werkgelegenheid als industriële knowhow in Europa onder druk zetten’, waarschuwt ACV-CSC METEA, dat vreest voor een geleidelijke afbouw van Europese activiteiten en wijst op bijkomende onzekerheden bij andere spelers, zoals NLMK en Thy-Marcinelle.
De centrale vraagt harde garanties voor investeringen, werkgelegenheid en de toekomst van de sector. ‘Zonder snelle beslissingen dreigt de Europese industriële positie verder te verzwakken.’
Brief aan de premier
In een gezamenlijke brief aan de eerste minister uiten de vakbonden rechtsreeks hun zorgen. ‘Het is hoog tijd dat Europa eensgezind, vastberaden en daadkrachtig een nieuwe koers uitzet die sociale én economische vooruitgang centraal stelt’, klinkt het daarin. ‘Concurrentievermogen mag niet gebouwd zijn op deregulering en besparingen, maar op kwalitatief hoogwaardige banen in elke regio en elke sector, sterke collectieve onderhandelingen en sterke publieke diensten. In deze geopolitieke crisis moeten we kiezen voor strategische autonomie, versterkte Europese integratie en een investeringsgolf met sociale voorwaarden.'
'Het is hoog tijd om een Made in Europe-benadering in te voeren die kwalitatief hoogwaardige banen in Europa beschermt en creëert, voor alle werknemers, in elke regio en in elke sector.’
