De sociale zekerheid bestaat dit jaar 80 jaar. De Besluitwet betreffende de maatschappelijke zekerheid der arbeiders van 28 december 1944, die toenmalig minister van Arbeid en Sociale Voorzorg Achille Van Acker (BSP) invoerde, luidde het begin in van het geheel aan uitkeringen en regelingen die onverwacht inkomensverlies moeten compenseren.
‘Onze sociale zekerheid slaagt er vandaag sterk in om mensen van de armoede te redden.’
Sarah Marchal, Universiteit Antwerpen
Het was de uitkomst van het Sociaal Pact dat werkgevers en werknemers op het einde van de Tweede Wereldoorlog sloten, en het begin van de Belgische welvaartsstaat.
‘Die slaagt er vandaag sterk in om mensen van de armoede te redden’, vertelt professor Sarah Marchal van het Centrum voor Sociaal Beleid aan de Universiteit Antwerpen. ‘België doet het ook beter dan de buurlanden om de sociale rechten te verzekeren van mensen zonder standaardbanen, bijvoorbeeld door deeltijds werk.’
Kathedraal
Eerder toonde onderzoek van Denktank Minerva aan dat liefst vier op de tien Belgen in de armoede zouden leven, als de sociale zekerheid niet bestond.
‘De vraag is dus hoe we de kathedraal van onze sociale zekerheid nog eens 80 jaar kunnen laten schitteren’, aldus Marchal. Op het verjaardagsfeest van de sociale zekerheid nodigden de vakbonden de politieke partijen uit om daarover te debatteren.
De uitgaven van de sociale zekerheid zitten door de vergrijzende Belgische bevolking, met hogere pensioenuitgaven en kosten in de gezondheidszorg als gevolg, namelijk in sterk stijgende lijn. ‘We hebben het vaak over de stijgende uitgaven in de sociale zekerheid’, stipte PvdA-voorzitter Raoul Hedebouw aan. ‘Maar we moeten het ook hebben over de inkomsten.’
‘Tegenover het begin van de eeuw daalde de werkgeversbijdrage in de financiering van de sociale zekerheid van ruim 45 naar bijna 35 procent.’
Matthias Somers, Denktank Minerva
‘We zien dat in het bijzonder de werkgeversbijdrage aan de sociale zekerheid de laatste twee decennia sterk gedaald is’, zegt onderzoeker Matthias Somers van Denktank Minerva. ‘Tegenover het begin van de eeuw daalde die van ruim 45 naar bijna 35 procent van de financiering van de sociale zekerheid.’
Cafetariaplannen zijn boosdoener
De boosdoener zijn vooral de uitwas aan werkgeverskortingen op sociale bijdragen, alternatieve verloningsvormen (zogenaamde cafetariaplannen zoals maaltijdcheques) en nieuwe populaire werkstatuten, denk aan flexi-jobs of studentenarbeid, waarop werkgevers nauwelijks of geen sociale bijdrage betalen.
'N-VA is bereid om cafetariaplannen af te schaffen als er een belastinghervorming komt waardoor werknemers netto meer overhouden.'
Sander Loones (N-VA)
Opvallend, zelfs Kamerlid Sander Loones, die namens N-VA aan het gesprek deelnam, heeft genoeg van die wildgroei aan manieren om sociale bijdragen te ontwijken. Hij toonde zich – in lijn met Groen, Vooruit, cd&v en PvdA – bereid om cafetariaplannen af te schaffen, ‘als er een belastinghervorming komt waardoor werknemers netto meer overhouden’.
Laat dat nu een van de elementen zijn uit de blauwdruk voor een brede fiscale hervorming van minister van Financiën Vincent Van Peteghem (cd&v). Tot nog toe zag N-VA systemen van alternatieve verloning vooral als een manier om de loonkosten voor werkgevers te drukken.
Loones voegde daar zelfs nog aan toe dat ‘N-VA kortingen in de sociale zekerheid wil herbekijken in functie van de jobs die ze creëren.’
Einde van flexi-jobs?
Meer nog, wanneer Groen-co-voorzitter Jeremie Vaneeckhout opperde dat niet flexi-jobs het antwoord zijn op een toenemende bestaansonzekerheid van de lagere middenklasse, ‘wel volwaardige jobs met volwaardige lonen’, schaarde Loones zich daar meteen achter. ‘Ik ben het daarmee volledig eens.’
Nochtans was het de regering-Michel, waarin N-VA coalitiepartner was, die het systeem in 2015 in het leven riep. De laatste wetswijzigingen, afgelopen jaar, breidden het systeem uit naar liefst 22 sectoren, maar verplichtten werkgevers ook om betere loonvoorwaarden te respecteren en leggen een hogere sociale bijdragen op.
Toen was Vlaams N-VA-minister van Onderwijs Ben Weyts er als de kippen bij om flexi-jobs in het onderwijs in te voeren.
Of die bijsturing in de N-VA-standpunten zich omzet in het beleid van de volgende regering zal blijken na de verkiezingen van 9 juni.
