Visie sprak met Benoît de Baere, voorzitter van de kerkraad van de Heilige Familiekerk en Tomas Uten, projectmedewerker Vast-Goed bij beweging.net Antwerpen, over de rol die kerkgebouwen kunnen spelen.
‘De Heilige Familiekerk is een beschermd monument waar ook nog elke week een misviering doorgaat’, vertelt Benoît. ‘Op basis van de methodiek die in het kerkenbeleidsplan van de stad Antwerpen wordt gebruikt, heeft de kerk een C-statuut gekregen. De kerk is voor veel mensen nog steeds een plek van geloof, maar tegelijk opent het C-label de deur voor andere gemeenschapsvormende activiteiten en projecten.’
‘De constructieve samenwerking die we de afgelopen jaren met de kerkraad hebben opgebouwd, vormt een stevige basis om samen na te denken over een bredere invulling van de kerk’, vult Tomas aan. ‘De kerkraad blijft daarbij uiteraard aan het stuur, maar wij stellen graag ons netwerk en expertise ter beschikking om, in dialoog met de buurt, na te denken over die nieuwe invulling. Het is een tocht die we samen met de kerkraad ondernemen, waarvan we nu nog niet volledig weten waar we uit zullen komen, maar we geloven dat we hier samen schone dingen kunnen realiseren.’
Ook Benoît onderschrijft deze aanpak. ‘Naast de kerkraad is er een sterk geëngageerde parochiale werking actief. Voor deze vrijwilligers is het belangrijk dat ze gehoord worden en dat er voldoende ademruimte is om stap voor stap mogelijkheden te verkennen, uit te proberen en te evalueren. In het geval van onze kerk geloven we dat dit de meest duurzame manier van werken is.’
‘Onze huidige aanpak illustreert deze visie eigenlijk al’, merkt Tomas op. ‘We stellen de kerk vandaag af en toe al open voor kleinschalige activiteiten. Het blijkt een ideale plek te zijn om veilig en integer te babbelen over moeilijke thema’s. Zo organiseerde we al rondetafelgesprekken over vrouwenrechten en over veiligheid in de buurt. Ook artiesten vonden hun weg naar het schip van de kerk: van een klassiek orgeloptreden tot een zangeres die solo haar stem liet klinken in de stilte. Er werd geëxperimenteerd met licht en projecties, en zelfs de reuzenloop van district Borgerhout liep al voor de tweede keer door het middenpad. Door deze initiatieven leren we de ruimte kennen: wat werkt, wat raakt, en waar de grenzen liggen binnen de parochiecontext. Wie vandaag door de kerk wandelt, merkt misschien weinig van dat nevengebruik. Maar wij zien een plek met potentieel — een ruimte waar al veel kan, mits respect voor wat er is.’
Naar een gedeelde toekomstvisie
‘In overleg met onze eigen vrijwilligers en onze partners, en op termijn ook met de buurt bouwen we aan een gedeelde toekomstvisie, waarbij het liturgische en mystieke karakter van de plek omarmd en gerespecteerd blijft, maar tegelijk ruimte ontstaat voor nieuwe betekenislagen’, zegt De Baere. ‘Dit proces vraagt tijd, zorg en betrokkenheid — maar het is net door niet overhaast te werk te gaan dat we tot duurzame invulling komen.’
‘De komende maanden willen we samen met de kerkraad en parochiale werking een traject opzetten dat de Heilige Familiekerk stap voor stap opent naar een bredere maatschappelijke invulling. Dat begint bij het versterken van de bestaande dynamiek, het faciliteren van kleinschalige activiteiten en het aftasten van ruimtelijke en organisatorische mogelijkheden’, sluit Tomas af. ‘Niet met de snelheid van een radicale herbestemming, die een kerk losmaakt van haar eeuwenlange functie. Wel via een voorzichtige verkenning: stap voor stap ontdekken welke lagen en invullingen mogelijk zijn. In respect en complementariteit, in broeder- en zusterschap met iedereen die een plek zoekt om tot bezinning te komen, te leren, te maken — en vooral: om gemeenschap te vieren.’
"Wij zien een plek met potentieel - een ruimte waar al veel kan, mits respect voor wat er is" (Tomas Uten)
