Het onderzoek van het Rekenhof toont dat het huidig debat over individuele pestmaatregelen zoals verplichte vragenlijsten voor langdurig zieken vooral afleidt van de échte, structurele uitdagingen en een doeltreffend beleid saboteert’, concludeert arbeidssocioloog en ACV-stafmedewerker Maarten Hermans. ‘De re-integratietrajecten maken te weinig verschil en het is nodig om de ontslagmachine stil te leggen waar men de ziekgemaakte werknemer in dwingt.’
Politieke profilering
‘Je zou verwachten dat er na zo’n kritiek op het het werk van de regering-Michel enige terughoudendheid zou zijn in beleidsdiscussies over langdurig zieken. In plaats daarvan jutten N-VA, Open Vld en CD&V minister van Gezondheid en Sociale Zaken Vandenbroucke op door te hameren op de verantwoordelijkheid en het sanctioneren van de langdurig zieke.’
Het Rekenhof stipt volgens Hermans zeer correct de voornaamste redenen aan voor de stijging van langdurig zieken (zie inzet). ‘Structurele oorzaken vergen structurele maatregelen rond werkbaar werk doorheen de loopbaan en zeker voor oudere werknemers’, meent Hermans. ‘Maar de stand van zaken is zeer mager. De rondetafels Werkbaar werk van voormalig minister Kris Peeters draaiden in rondjes. De beloftes na het optrekken van de pensioenleeftijd over werkbaarheid en zware beroepen liepen af met een sisser. En werkgevers blijken dus ook nog eens re-integratietrajecten te misbruiken om ziekgemaakte werknemers te ontslaan wegens medische overmacht. Ondertussen daalt de mate waarin ons werk te bolwerken valt volgens de Vlaamse Werkbaarheidsmonitor, en duikt die zelfs onder 50 procent voor werknemers.’
Sinds 2000 zijn dubbel zoveel mensen langer dan 1 jaar arbeidsongeschikt. In het millenniumjaar waren er dat 184.109, twintig jaar later zijn het 471.040 mensen. De voornaamste oorzaken zijn de verhoging van de pensioenleeftijd wat voor meer oudere werknemers zorgde, meer vrouwen op de arbeidsmarkt en meer werknemers met musculoskeletale of psychische aandoeningen.
Verdomhoekje
‘Als het beleid faalt, is het eenvoudiger om de aandacht te verschuiven van de echte oorzaken naar de werknemer zelf. Als je stemmen wil winnen, is het interessanter om uit te pakken met lik-op-stukbeleid en insinuaties over profiteren en budgettaire last en zo langdurig werklozen, zieken en anderen nog meer in het verdomhoekje te plaatsen.’
‘Net zoals bij de verplichte gemeenschapsdienst voor langdurig werklozen is er geen enkel wetenschappelijk bewijs dat het straffen van langdurig zieken effect heeft’, zegt Hermans. Het Rekenhof berekende dat re-integratietrajecten slechts 0,6 à 1,7 procent van het doelpubliek bereiken. ‘Of je daar nu sanctioneerbare vragenlijsten aan koppelt of niet, het blijft een valse oplossing voor een enorm en structureel probleem.’
Niet enkel helpen zulke maatregelen zoals verplichte gemeenschapsdienst of het straffen van langdurig zieken niet, ze verminderen ook op termijn het draagvlak voor sociale rechten, én ze saboteren ook positieve maatregelen, aldus Hermans. ‘De beleidsvoorstellen rond de Terug naar Werk-coördinatoren bij de ziekenfondsen zijn op zich bijvoorbeeld een positieve, ondersteunende maatregel. Ook evalueert het Rekenhof het effect van de re-integratietrajecten voor langdurig zieken zónder werk positief, hoewel veel te bescheiden qua impact. Maar als men aan zulke maatregelen steeds vaker een individuele sanctie koppelt, dan ondergraaft dat juist het nodige vertrouwen en de focus op ondersteuning die absoluut noodzakelijk zijn voor het slagen van zulke re-integratietrajecten.’
Schrap pestmaatregelen
Hermans vindt het dan ook noodzakelijk dat men die sanctionerende pestmaatregelen schrapt uit de aangekondigde beleidshervormingen. ‘Zo kan alle aandacht gaan naar de ware redenen voor uitval en naar effectieve maatregelen om werknemers te re-integreren in werkbaar werk. De maatschappelijke uitdaging van langdurige ziekte én de werknemers die met burn-out en een versleten rug kampen, verdienen beter dan deze huidige politieke profilering op hun al versleten rug.’
