Wanneer wetenschappers 10.000 jongeren ondervroegen naar hun gevoelens over de klimaatopwarming, bleek dat bijna twee derde van hen zich uiterst grote zorgen maakt. 83 procent vindt dat de wereld faalt om de planeet te beschermen. Gevoelens van angst en machteloosheid steken de kop op.
Bij een vijfde van de jongeren, zo toonde een andere internationale studie, leidt dat tot dagelijkse moeilijkheden zoals depressie en sociale isolatie.
Roos (21) studeert biomedische wetenschappen aan de KU Leuven
‘De hoop die ik tijdens de klimaatmarsen had,
is verdwenen’
‘Toen ik vijftien was, heb ik de klimaatopwarming ontdekt. Dat kwam echt binnen bij mij. Ik zag Greta Thunberg (aanstichter van het Fridays For Future-protest in 2018, red.) op televisie en vanaf toen ging ik samen met mijn zus naar de schoolstakingen voor het klimaat.'
'We gingen vegetarisch eten, ik richtte op school een klimaatraad op en sleurde mijn vrienden daarin mee. Leerkrachten stonden aan onze kant.’
‘In die periode voelde ik veel hoop. Iedereen zou volgen, dacht ik, en politici zouden in actie komen. Maar gaandeweg merkte ik dat de steun afnam. We werden weggezet als spijbelaars. De reactie die me het meest pijn deed, was: Dit heeft toch geen zin. Ik zag hoe bedrijven, maar ook België en Europa beloftes niet nakwamen.'
'Na de COVID-19-pandemie lijkt het activisme platgeslagen. De hoop die ik had, is daardoor deels verdwenen. Soms blijf ik erover piekeren, soms overvalt mij echte angst. Toen de grens van 1,5 graden opwarming voor het eerst overschreden werd (in 2024, red.), heb ik geweend.’
‘Met mijn studie wil ik ziektes zoals Parkinson onderzoeken, medische oplossingen vinden. Maar heeft studeren nog zin in een wereld die afglijdt naar ellende en rampen?’
De CM-studiedienst besloot die gevoelens van klimaatangst te onderzoeken door een reeks gesprekken met jongeren tussen 18 en 24 jaar.
‘De generatie die opgroeide tijdens de klimaatmarsen’, legt Ann Morissens van CM uit. ‘Het is jammer om te zien hoe gedesillusioneerd ze zijn. Hun generatie gaf een krachtig signaal, maar ze werden weggezet als klimaatspijbelaars. Vooral tieners voelen zich
in de steek gelaten door de oudere generaties.’
Klimaatkwaad
Meer nog dan angstig zijn die jongeren boos en teleurgesteld omdat krachtige politieke maatregelen grotendeels uitbleven. ‘Ze maken ecologische aanpassingen aan hun persoonlijke levensstijl, maar beseffen dat zoiets niet genoeg is’, aldus Morissens.
De Europese Green Deal zette een ambitieus programma op poten om de CO2-uitstoot in Europa met 55 procent te verminderen tegen 2030. Toenmalig Nederlands EU-commissaris Frans Timmermans bedankte daarvoor zelfs uitdrukkelijk de klimaatjongeren. Maar maatregelen uit die Green Deal worden vandaag ingeperkt en vertraagd. Bovendien neemt de uitstoot van fossiele brandstoffen wereldwijd nog steeds toe.’
‘Ze maken ecologische aanpassingen aan hun persoonlijke levensstijl, maar beseffen dat zoiets niet genoeg is.’
Ann Morissens van CM
‘Volgens de laatste projecties stevent de aarde af op een klimaatopwarming van 2,3 tot 2,8 graden Celsius tegen 2100, hoewel het Klimaatakkoord van Parijs mikte op een opwarming van 1,5 graden ten opzichte van het pre-industriële tijdperk. Daardoor worden extreem weer en natuurrampen veel waarschijnlijker.
Nauwelijks een verkiezingsthema
Vooral in de Belgische en Vlaamse politiek zijn de jongeren ontgoocheld, zag Ann Morissens. De gesprekken die ze afnam, vonden plaats omstreeks de verkiezingen van 2024 en tijdens de regeringsonderhandelingen daarna. ‘Er was veel frustratie dat de klimaatverandering nauwelijks een verkiezingsthema was of aandacht krijgt in het regeerakkoord.’
Dat zorgt bij jongeren voor een breed gedragen indruk dat naar hen niet geluisterd wordt, hoewel zij de grootste gevolgen van de klimaatcrisis zullen ervaren. Kinderen geboren in 2020 zullen bijvoorbeeld bijna dubbel zoveel hittegolven meemaken dan wie in 1960 geboren werd.
‘Intergenerationele solidariteit kan niet één kant opgaan. Het houdt in dat ouderen ook naar jongeren willen luisteren, en rekening houden met hun zorgen.’
Ann Morissens van CM
‘Intergenerationele solidariteit kan niet één kant opgaan’, benadrukt Morissens. ‘Het houdt in dat ouderen ook naar jongeren willen luisteren, en rekening houden met hun zorgen.’
Jef (22) is monitor bij Kazou en zit in zijn tweede masterjaar handelsingenieur
‘Men neemt beslissingen die vooral impact hebben op onze generatie. Tegelijk worden wij amper gehoord’
‘Van jongs af aan trok ik er veel op uit in de natuur, samen met mijn ouders. Op school schenken gepassioneerde leerkrachten biologie ook heel wat aandacht aan de klimaatcrisis. Hoewel ik nooit deelnam aan een schoolstaking, ben ik wel voortdurend bezig met het klimaat.'
'Ik voel een grote bezorgdheid over de toekomst en wil echt een bijdrage kunnen leveren. Voor mijn masterproef onderzoek ik bijvoorbeeld duurzame afvalophaling. Ik wil werken voor een bedrijf dat klimaat vooropstelt in plaats van het kapotmaakt.’
‘In Europa nemen we al goede stappen, al betreur ik het dat we nu sommige maatregelen terugschroeven. De CO2 die we vandaag uitstoten, hangt nog 100 jaar in de lucht. Politici nemen beslissingen die vooral impact hebben op onze generatie. Tegelijk worden wij amper gehoord, dat maakt me kwaad. Bovendien is er nu zoveel gaande in de wereld dat het klimaat snel op de achtergrond verdwijnt. Onterecht.’
Alarmsignaal
Misschien schepten de klimaatmarsen van 2019 verwachtingen die zo hoog lagen, dat ze maar moeilijk ingelost konden worden? ‘Politieke besluitvorming gaat nu eenmaal in kleine stappen’, geeft Morissens toe. ‘Maar het maakt me wel bezorgd over de gevolgen voor onze democratie. We zien nu al jongeren die afhaken en niet meer of blanco stemmen. Bij de gemeenteraadsverkiezingen, waar de opkomstplicht werd afgeschaft, zagen we een daling in de opkomst van jongeren.’
‘Angst kan verlammend werken, maar het kan ook een drijvende kracht zijn om de klimaatcrisis met hernieuwde prioriteit op de politieke agenda te zetten.’
Ann Morissens van CM
Daarom nemen politici dit signaal volgens Morissens maar beter ernstig. ‘Hun gevoelens van angst en woede vergen niet zozeer een psychologische aanpak.
Ze zijn breed verspreid en moeten gezien worden als een collectief alarmsignaal. Angst kan verlammend werken, maar het kan ook een drijvende kracht zijn om de klimaatcrisis met hernieuwde prioriteit op de politieke agenda te zetten. We mogen niet zomaar toekijken hoe rechtse partijen de Europese Green Deal afbreken. In eigen land hebben jongeren nood aan een hoopvol verhaal over de toekomst.’
