Het gevangeniswezen zit momenteel in een crisis. Doordat de korte straffen opnieuw worden uitgevoerd, komen er heel veel mensen in detentie. Ook honderden geïnterneerden (ontoerekeningsvatbaar) zitten er vast wegens te weinig plaatsen in de FPC’s (Forensische Psychiatrische Centra).
Marlies Gailliaert van vzw De Huizen is sociaal werker en heeft 10 jaar gewerkt in de gevangenissen van Brugge en Ruiselede. Daarna werkte zij met jongeren die werden doorverwezen door de jeugdrechtbank. ‘Ik had het gevoel dat het in de gevangenis, zoals wij met mensen aan de slag gaan, niet werkte’, zegt ze. ‘Zo ben ik in vzw De Huizen gerold.’
Straffen is opsluiten?
MARLIES GAILLIAERT ¬ ‘Sinds 2011 wordt er nagedacht over een meer gedifferentieerde strafuitvoering. Vzw De Huizen werd in 2012 opgericht om na te denken over dit vraagstuk en kwam tot het idee om gevangenissen te vervangen door het concept van detentiehuizen. Een eerste stap binnen de gedifferentieerde uitvoering was de keuze voor transitiehuizen.’
‘Aanvankelijk waren de detentiehuizen bedoeld voor specifieke doelgroepen maar uiteindelijk is gekozen om deze op te richten voor mensen met een korte straf (max. 3 jaar).’
‘De gevangenis, dat lijkt iets te zijn van alle tijden, maar dat is het niet. Het is pas in de 18de eeuw dat men is beginnen nadenken over vrijheidsberoving. Men vond dat mensen die iets verkeerds hadden gedaan, moesten worden opgesloten om hen af te sluiten van alle slechte invloeden; zo zouden ze tot inkeer komen en er beter uit komen. Ondertussen hebben we geleerd dat de mens een sociaal wezen is en dat het gedrag van mensen te maken heeft met de problemen waar ze mee kampen. We moeten dus op een andere manier tewerk gaan.’
‘Bij justitie en bij de hulpverlening vindt men dat ook, en toch blijven we met diezelfde gevangenissen werken, met de klassieke cellen, met weinig gemeenschappelijke ruimtes, volledig afgesloten van de maatschappij. Gedetineerden mogen wel nog hun vader- of moederrol opnemen, cultuur beleven en sporten, … maar dit is moeilijk te realiseren binnen de context van een gevangenis. Vanuit vzw De Huizen zeggen we daarom: Als we dit beter willen doen, moeten we naar een andere structuur. En dan denken wij aan detentiehuizen.’
'We hebben geleerd dat de mens een sociaal wezen is en dat het gedrag van mensen te maken heeft met de problemen waar ze mee kampen.'
Marlies Gailliaert, vzw De Huizen
Detentiehuizen
MARLIES GAILLIAERT ¬ ‘Op dit moment zijn er twee detentiehuizen actief, nl. in Kortrijk en in Vorst, en onder andere Zelzate, Doornik en Ninove staan op de planning. Maar wat is een detentiehuis precies? We werken kleinschalig, gedifferentieerd en gemeenschapsgericht.’
‘Kleinschalig, want dit zijn gewone huizen, voor maximaal 30 personen. Zo leer je als bewaker of hulpverlener de persoon veel beter kennen. Je voelt beter wat er leeft en wat er fout kan lopen.’
‘Gedifferentieerd, dus aangepast aan de noden van de gedetineerde. Het is niet omdat jij bv. een korte straf hebt gekregen, dat je dezelfde noden hebt als iemand anders met een korte straf. Of dat je minder gevaarlijk bent dan iemand met een langere straf. ’
‘Detentie moet dichter bij de maatschappij staan. In Kortrijk bv. gaan de gedetineerden van het detentiehuis wekelijks de buurt schoonmaken of ze doen activiteiten om geld in te zamelen voor een school om de kinderen een middagmaal te kunnen geven.’
‘Het is belangrijk dat we volop inzetten op die mensen, zodat ze na hun straf terug deel kunnen uitmaken van de maatschappij . Sowieso zijn wij voorstander van alternatieve straffen en zeggen wij dat vrij - heidsberoving het ‘laatste redmiddel’ is, maar enkel als het niet anders kan. En doe het dan op een manier die humaan en beter is voor de gedetineerde én het slachtoffer.’
Ook goed voor de samenleving
MARLIES GAILLIAERT ¬ ‘Straffen alleen helpt niet. Je moet de mensen ook opnieuw activeren en kansen geven. Ervoor zorgen dat ze niet meer doen wat ze hebben gedaan.’
‘Ik denk dat we met detentiehuizen de maatschappij zelf een stukje kunnen veranderen. We merken dat nu al bij de transitiehuizen die er zijn: veel mensen kunnen zich wel in dit concept vinden, maar ze zien het liever niet in hun eigen buurt. Ik begrijp dat ook wel. Maar die weerstand zorgt er wel voor dat de mensen erover gaan nadenken. En we merken ook, eens het transitie- of detentiehuis er is, dat ze dan wel zeggen: Die mensen zijn nog zo slecht niet.’
‘Het is niet vanzelfsprekend in de maatschappij waarin we vandaag leven, maar we zijn wel heel blij dat men in België de keuze maakt om die weg in te slaan. En we merken dat dit echt werkt! Het is zowel voor de gedetineerden als voor de hulpverleners aangenamer en humaner. Maar het is de taak van de politiek om hun verantwoordelijkheid op te nemen, om de mensen te informeren en gerust te stellen en hen ook de voordelen ervan te tonen. Op die manier werken ze aan de verandering mee.’
Tekst Nancy Vereecke
