Met een groot whiteboard, een schoolagenda vol taken en rugzakken gevuld met stenen maakten ze het thema zichtbaar. Sommige taken zaten verstopt achter een strook papier. Voorbijgangers mochten er eentje af halen en lazen dan bijvoorbeeld ‘mee naar een afspraak bij het OCMW’ of ‘babysitten terwijl mama werkt’.
De reacties waren uiteenlopend. Sommigen schrokken: ‘Ik wist niet dat dit zo vaak voorkomt.’ Anderen herkenden de situatie meteen. ‘In het begin dachten mensen: dit gaat niet over mij’, vertelt Jana Van Havere, netwerkcoördinator bij CM. ‘Maar zodra we het uitlegden, bleven ze luisteren. Zelfs in de regen. Het raakte hen.’
Jong en toch al zoveel zorgen
Veel jongeren nemen thuis taken op die niet bij hun leeftijd passen. Ze zorgen voor broers of zussen, doen de administratie, vertalen tijdens gesprekken of gaan mee naar het ziekenhuis. Vaak zijn ze de enigen in het gezin die voldoende Nederlands begrijpen. Maar het probleem gaat verder dan taal alleen.
‘De inhoud van wat ze moeten doen is vaak erg ingewikkeld’, zegt een CM-medewerker. ‘Dossiers invullen, digitale tools gebruiken, medische of juridische info begrijpen … Dat is zelfs voor volwassenen niet altijd eenvoudig.’
Ook consulenten, leerkrachten en hulpverleners merken het. Jongeren komen mee naar het loket of worden betrokken bij gevoelige gesprekken. ‘Anders kunnen hun ouders geen hulp krijgen, maar het is niet oké dat jongeren de enige toegang tot zorg zijn. En wat als ze zelf niet goed begrijpen wat er besproken wordt?’
Wat zijn de gevolgen?
Die extra taken hebben een impact. Jongeren kunnen hun huiswerk niet maken, missen lessen of raken achterop. Ze verliezen motivatie of veranderen zelfs van studierichting. ‘Vaak blijft er nauwelijks vrije tijd over, een belangrijk signaal dat we in veel getuigenissen hoorden’, zegt Jana.
Zo vertelde een 17-jarige dat ze zichzelf een hoge score gaf op ‘voor zichzelf zorgen’. Ze werkt vijf dagen per week in de horeca. ‘Als mijn ouders er niet meer zijn, kan ik het alleen aan’, zei ze. Een indrukwekkende uitspraak, maar het mag geen vanzelfsprekende gedachte zijn op die leeftijd.
Wat zeggen de cijfers?
De eerste bevragingen gebeurden samen met Eerstelijnszone Antwerpen Zuid. Nadien zetten CM en Solidaris het traject verder via een online bevraging bij scholen, jeugdwerk en welzijnsorganisaties in de stad. De cijfers zijn duidelijk:
- 83% van de jongeren wordt vaak of dagelijks gevraagd om te vertalen.
- 76% helpt regelmatig met administratie.
- Jeugdorganisaties hebben meestal geen afspraken over deze situaties.
De resultaten bevestigen wat al langer voelbaar is: te veel jongeren dragen te veel verantwoordelijkheid.
Wat moet er gebeuren?
CM Gezondheidsfonds en Solidaris willen dat jongeren beschermd worden. Daarom stellen ze concrete oplossingen voor:
- maak een wet die jongeren beschermt tegen te veel verantwoordelijkheid;
- zorg dat alle brieven en info begrijpelijk zijn;
- gebruik tolken, vertaalapps of communicatie in meerdere talen;
- geef duidelijke richtlijnen aan professionals die met jongeren werken;
- werk beter samen met scholen en hulpverleners.
Ook scholen spelen een belangrijke rol. Door signalen op te vangen, in gesprek te gaan met ouders en taalactiviteiten te organiseren, kunnen ze jongeren actief ondersteunen. Een vertrouwenspersoon op school is daarbij essentieel.
Een gedeelde verantwoordelijkheid
De actie Meer dan huiswerk past in een traject dat al twee jaar loopt. Eerst lag de focus op jonge mantelzorgers, later op mentaal welzijn. ‘De verhalen en cijfers uit Antwerpen zijn te duidelijk om te negeren. Wat voor die jongeren normaal lijkt, is dat niet. We willen verandering.’
Wees mee een deel van de oplossing. Beschermen begint met zien wat er speelt.
https://campaigns.cm.be/meer-dan-huiswerk
Tekst: Kathy Holbrouck
