Peter Wouters – Voorzitter beweging.net
‘Wat maakt dit een doe-boek? De bedoeling is dat je ermee aan de slag gaat. De verhalen moeten je inspireren om zelf actie te ondernemen.’
‘Naar aanleiding van de honderdste verjaardag van de Sociale School in Heverlee, waar ik zelf zeventien jaar gewerkt heb, kwamen ze op de proppen met honderd verhalen van mensen die er afstudeerden en tips hebben om de wereld te verbeteren. Denk aan ACV-voorzitter Marc Leemans, zuster Jeanne Devos, of journaliste Saskia Van Nieuwenhove die een eigen vzw begon om slachtoffers van tienerpooiers te helpen. Ze leren dat de wereld verbeteren klein begint, maar kleine initiatieven maken een groot verschil. Veel mensen zijn van goede wil: zoek elkaar op! Die leuze is op het lijf geschreven van onze beweging.’
‘Het is een boek dat uitnodigt om erin te bladeren, om ideeën op te doen. Voormalig opleidingshoofd van de Sociale School Kris Daniels vertelt bijvoorbeeld over een reis die hij maakte naar Guatemala, een gevaarlijk land voor vakbondsmensen. Jaarlijks worden er tientallen vermoord, grofweg in een ravijn gestort. Eigenlijk, zegt hij, zouden we overal waar we komen een mini-vakbond moeten oprichten. Pas dan zal je zien hoe krachtig zo’n organisatie is.’
‘Doeboek voor de wereldverbeteraar. 100 tips voor grote en kleine solidariteit’, in redactie van: Sven Van der Aa, Kris Daniels en Bernadette Houdart (Lannoo, 2022) — 200 blz.
Ann Van Doren – Zakelijk directeur Pasar
‘Eigenlijk weten we weinig over Koning Leopold II. Ik hoop ten minste dat mijn zoon in het tweede middelbaar meer leert over de koloniale geschiedenis dan ik destijds. Toen ik op de schoolbanken zat, werd over het misbruik en de moorden in Belgisch Congo gezwegen.’
‘Historicus Johan Op de Beeck vertelt heel mooi over het leven van de Koning, zo leer je hem echt kennen. Je leert zowel over de grootse architecturale werken die hij ondernam, zoals de basiliek in Koekelberg en de Koninklijke serres, als over de ellende ten koste waarvan dat kon. Ik vond het straf dat hij al op erg jonge leeftijd België te klein vond voor hem en andere landen zocht om te verwerven. Volledig achter de rug om van de Belgische regering.’
‘Deze zomer reizen we met het gezin naar Italië. Onderweg zullen we de podcast vast beluisteren, en dan zullen we het er ook wel samen over hebben. Onlangs pas bood onze huidige Koning Filip zijn oprechte spijt aan voor het koloniale verleden en werd de tand van de vermoorde premier Patrice Lumumba, die in Belgisch bezit was, aan Congo teruggegeven. Maar ooit zullen we meer moeten terugdoen dan spijt betuigen.’
‘Leopold II’, Johan Op de Beeck (Klara, 2020) — te beluisteren op elke podcastapp
Bart Verstraeten – Algemeen directeur WSM
‘Inmiddels heb ik al zoveel over dit boek gehoord dat ik er echt tijd voor wil maken. Alle afleiding uitschakelen, me in de zetel zetten en een paar uur enkel lezen. Zo lees ik het liefst, want ik ben een trage lezer.’
‘Veel mensen denken dat beschaving een flinterdun laagje is dat in crisissituaties meteen verdwijnt. Ook als je het nieuws volgt, van de oorlog in Oekraïne tot de stijgende levensduurte en de klimaatcrisis, krijg je het idee dat het slecht gaat met de wereld en dat de mens daarvan aan de oorsprong ligt. Met talloze voorbeelden en wetenschappelijke studies wil Bregman bewijzen dat mensen het nochtans goed met elkaar voor hebben. Hij schetst hoe de bombarderdementen van de Tweede Wereldoorlog de bedoeling hadden om de moraal te breken, maar mensen net coöperatiever maakten. Ze schoten elkaar te hulp. Soms vergeten we dat collectieve, maar we hebben het nodig. Net dat maakt ons een krachtige soort.’
‘Zelf hoef ik eigenlijk niet meer van Bregmans boodschap overtuigd te worden. Ik geloof dat de mens in se geen competitief wezen is, maar streeft naar samenwerking. Maar het is boeiend om te zien hoe verschillende wetenschappelijke disciplines die stelling onderbouwen.’
‘De meeste mensen deugen. Een nieuwe geschiedenis van de mens’, Rutger Bregman (De Correspondent, 2019) — 528 blz.
Eva Brumagne – Algemeen directeur Femma Wereldvrouwen
‘Sinds kort is Meisje, vrouw, anders ook in het Nederlands vertaald, maar zelf heb ik het nog in het Engels gelezen. Dat was niet altijd gemakkelijk, want ze gebruikt geen interpunctie en veel slang. Voor een klassieke lezer als ik is dat even slikken.’ (lacht)
‘Je volgt twaalf vrouwen van kleur in Groot-Brittannië die zich door verschillende genders, seksuele identiteiten of sociale posities allemaal op een ander kruispunt van discriminatie bevinden. Eerst zie je niet goed wat de vrouwen met elkaar te maken hebben, maar op het einde geraken hun verhalen verweven. Met dit boek werd Bernardine Evaristo de eerste zwarte vrouw die de gerenommeerde Booker Prize won.’
‘Het boek is een enorme verrijking aan perspectieven op onze samenleving en discriminatie vandaag. Dat kan literatuur doen: je weet nooit waarmee mensen allemaal te maken krijgen qua discriminatie, maar als lezer maak je een reis in je hoofd, je ontwikkelt empathie voor mensen in een hele andere positie dan jezelf. Dat helpt je ook om je eigen blinde vlekken en privileges te begrijpen. Verhalen maken concreet en voelbaar wat je anders alleen op een theoretisch niveau weet. Ondertussen ben ik zo enthousiast over dit boek dat ik het ook aan mijn dochter gegeven heb, in het Nederlands weliswaar.’
‘Meisje, vrouw, anders’, Bernardine Evaristo, vertaald door Lette Vos (De Geus, 2020) – 496 blz.
Ben Rubbrecht – Voorzitter KAJ
‘Ik ben geen grote lezer, maar deze korte verhalen zijn ideaal om tien minuten te ontspannen. Of om iets bij te leren. Het zijn serieuze wetenschappelijke antwoorden op absurde vragen. Wat zou er bijvoorbeeld gebeuren als de aarde op één seconde plots stopt met draaien, terwijl de dampkring wel zijn snelheid behoudt. Het antwoord: een wervelwind van wel meer dan duizend kilometer per uur en op enkele bacteriën na het einde van al het leven.’
‘Randall Munroe is afgestudeerd als natuurkundige, werkte voor NASA, en is ook striptekenaar. Zijn hypotheses illustreert hij op wetenschappelijk verantwoorde wijze. Zelf studeerde ik elektromechanica en ben ik technieker van beroep, dus dit past helemaal in mijn interesseveld. Maar in de vakantie zul je me toch vooral in de natuur vinden, aan het kamperen of aan het kajakken.’
‘De hypothetische vragen variëren van chemische experimenten tot wat er gebeurt als je op verschillende sterktes een doos vanbinnen met een haardroger opwarmt. Maar aan het begin van het boek staat een duidelijke waarschuwing. Don’t try this at home.’
‘Wat als? Serieuze wetenschappelijke antwoorden op absurde hypothetische vragen’, Randall Munroe, (Unieboek|Het Spectrum, 2019) – 328 blz.
Ann Demeulemeester – Algemeen directeur Familiehulp
‘Poëzie kan je alleen lezen als je vrij bent in je hoofd. De vakantie, of periodes met minder werk, zijn ideaal om in een bundel te duiken. Er zijn zoveel soorten poëzie dat er voor ieder zijn gading te vinden is. Soms sluit het perfect aan op een gevoel van weemoed, soms biedt poëzie troost, soms viert het de pure vreugde van de taal. Het beste is om de gedichten luidop voor jezelf te lezen om het ritme en de combinatie van klanken te voelen.’
‘Onlangs vierde het tijdschrift Het Liegend Konijn zijn verjaardag. Al twintig jaar lang is het de eigenzinnige selectie van één man: Jozef Deleu. Hij krijgt wekelijks gedichten uit Vlaanderen en Nederland opgestuurd, van zowel bekende als totaal onbekende dichters, en stelt dan het tijdschrift samen, in boekvorm. Het mogen alleen kakelverse gedichten zijn, ze mogen nergens elders zijn gepubliceerd.’
‘Ik heb ooit Jozef Deleu persoonlijk leren kennen tijdens een panelgesprek. Hij is zelf de grootste promotor van de poëzie en vertelde dat de titel van het tijdschrift verwijst naar de vruchtbaarheid van konijnen, net zoals dichters bevallen van gedichten.’
‘Het Liegend Konijn. Tijdschrift voor hedendaagse Nederlandstalige poëzie’, in redactie van Jozef Deleu (Pelckmans) — verkrijgbaar in de betere boekhandel of via www.hetliegendkonijn.be
Jo De Smet – Gedelegeerd bestuurder KWB Eensgezind
‘Als twaalfjarige nam ik op mijn cassetterecorder de radioliedjes die ik leuk vond op, en al vanaf mijn tienerjaren begon ik muziek te draaien op feestjes en lokale festivals. Als dj zie je de reactie van mensen op de dansvloer, je kan de sfeer zetten. Mijn ambitie was nooit om er een carrière van te maken, ik wilde het een hobby houden. Scouts- en chirofeestjes waren mijn natuurlijke habitat.’
‘Voor de zomer van ‘22 heb ik een Spotify-playlist samengesteld zoals ik de zomer aanvoel: een zomer van elkaar opnieuw ontmoeten en in de ogen kunnen kijken, een feestzomer misschien. Muziek brengt mensen samen, dat hebben we gemist de afgelopen jaren.’
‘Ik focus nooit op één genre, ik hou er niet van om in hokjes te denken. Ook niet als het om muziek gaat. Het is net verrijkend om verschillende genres te beluisteren en voor ieders smaak open te staan. De afspeellijst bevat alles van Ierse folkmuziek, over ingetogen nummers van Bon Iver, tot klassiekers als Leonard Cohen, de Pixies of Flip Kowlier. Zelfs country- en Songfestivalmuziek komt aan bod. Als ik er momenteel één album uit moet kiezen, dan is dat de debuutplaat Julius van Meskerem Mees, een Belgische singer-songwriter geboren in Ethiopië. Hele warme, zachte muziek.’
‘Julius’, Meskerem Mees (Mayway Records, 2021) — beschikbaar op cd, vinyl of streamingdiensten.
De playlist van Jo De Smet kan je hier beluisteren
Luc Van Gorp – Voorzitter CM
‘Het is lang geleden dat ik me zo aangesproken gevoeld heb. Op de boekvoorstelling van Gered door de boomkikker had schrijver Ignace Schops prominente gasten uitgenodigd, zoals de Nederlandse klimaatadvocaat Roger Cox en verschillende beleidsmakers. Naarmate de avond vorderde, nam de onvrede over het gebrek aan politieke verantwoordelijkheid met betrekking tot het klimaat toe. De aanwezige politici kregen een veeg uit de pan.’
‘Als jij twee graden opwarmt, heb je koorts, dan ben je ziek. Met de planeet is dat net hetzelfde. Het is de verdomde plicht van elke beleidsmaker de taak om een draagvlak te creëren, maar veel te snel zegt men dat dit niet mogelijk is. Nu heeft de coronacrisis ons geleerd dat mensen wél bereid zijn om hun gedrag aan te passen voor elkaar. Volgens Schops kunnen ecologie en economie samengaan, maar dan moeten we wel de logica omgooien, weg van de wegwerpeconomie. We moeten niet denken dat we een auto nodig hebben, maar mobiliteit. Dan ga je anders denken, Schops laat ons geloven dat het anders kan.’
‘Schops is directeur van Nationaal Park Hoge Kempen en ondertussen werd hij ook voorzitter van de Bond Beter Leefmilieu. Hij is geen roeper, maar wel een internationale autoriteit als natuurbeschermer die wereldwijd met politici en organisaties spreekt. Uiteindelijk is hij er op de boekvoorstelling in geslaagd om o.a. Vlaams minister Zuhal Demir (N-VA) voor klimaat en Vlaams minister Jo Brouns (cd&v) van landbouw een verklaring van menselijke afhankelijkheid van de natuur te laten tekenen.’
‘Gered door de boomkikker. De grote toekomst van mens en natuur’, Ignace Schops (LannooCampus, 2022) – 216 blz.
Mieke Van Nuland – Voorzitter OKRA
‘In Het Kunstuur leiden bekende Vlamingen je een uur lang rond langs schilderijen van Belgische kunstenaars tussen 1850 en 1950. Je gaat binnen met een kleine groep, maximaal acht mensen, en een audiogids brengt je naar het volgende schilderij dat telkens afzonderlijk oplicht. Daar vertelt een bekende Vlaming iets over dat kunstwerk waarmee ze zich verbonden voelen. In zo’n kleine groep en in dat gedimde licht lijkt het alsof de kunstwerken speciaal voor jou zijn opgehangen.’
‘Ik zag de expo in Mechelen met mijn kleinkinderen. Ze wonen in San Francisco, dus voor hen is het een ideale kennismaking met de Belgische kunstgeschiedenis die ze niet kennen. Ze waren gefascineerd aan het luisteren!’
‘Het is de ideale gelegenheid om nieuwe kunstenaars uit het Belgische erfgoed te leren kennen, zoals de Oost-Vlaamse impressioniste Jenny Montigny, die steevast lumineuze schilderijen vol kinderen maakte, spelend in de sneeuw, zittend in een klaslokaal … Maar je komt ook wat te weten over bekende Vlaamse meesters. James Ensors werkje van de kerk van Mariakerke werd door een vrouw opgegraven in de duinen terwijl ze er aan het spelen was met haar kinderen. Over die vondst heeft ze het op de expositie.’
‘Het Kunstuur’ loopt nog tot 30 november in de Minderbroedersgang in Mechelen (tegenover de Sint-Romboutstoren) en nog tot 8 januari volgend jaar in het historisch stadhuis in Hasselt.
Johan Tourné – Directeur Samana
‘Dit is het verhaal van een veertienjarige jongen die zijn thuisland Bosnia-Herzegovina tijdens de Bosnisch-Servische oorlog in de jaren negentig ontvlucht, maar zijn grootouders daar moet achterlaten. Hoe groei je op in een land dat niet het jouwe is? Maar ook: hoe kan je zorgen voor je dementerende grootouders vanop die afstand?’
‘Het is een autobiografische roman, een zoektocht naar zijn eigen wortels. Alleen hangt hij daarvoor af van de verhalen van zijn grootmoeder, die steeds minder weet. De laatste twintig, dertig bladzijden zijn fragmentarisch geschreven, als een soort telegramberichten waarmee hij zijn verhaal bij elkaar moet puzzelen.’
‘Van zodra iemand dementeert of chronisch ziek wordt, willen we nabij zijn, maar hoe begin je daaraan als je je leven duizenden kilometers verder hebt opgebouwd? Dat gevoel leeft ook bij ons, hoewel in minder extreme mate. Vroeger woonden kinderen vlakbij hun ouders en grootouders, nu is die afstand voor steeds meer mensen een gegeven. Die vraag inspireert me voor onze organisatie: wat kunnen wij betekenen in de zorg voor die mantelzorger die soms de wanhoop van de afstand voelt?’
‘Herkomst’, Saša Stanišić, vertaald door Annemarie Vlaming (Ambo|Anthos, 2020) – 368 blz.
Lies Moors – Coördinator bij Internationaal Comité
‘Het gebeurt weleens dat de pers Internationaal Comité contacteert als ze een getuigenis zoeken van iemand uit een bepaalde gemeenschap met een migratieachtergrond. Zo kwamen ook Raf Njotea en Lander Kennis, de makers van de podcast, bij ons terecht. Ze zochten verhalen van Nigeriaanse migranten die in dezelfde periode als Njotea’s vader naar België kwamen.’
‘Hij heeft het gevoel dat hij zijn vader niet goed kent, maar wanneer die plots opbiecht dat hij enkele jaren ouder is dan op zijn papieren staat, wil hij meer te weten komen over de geschiedenis van zijn vader. Over die zoektocht gaat Ouder, spannend opgebouwd, een beetje als een detectiveverhaal.’
‘Bij veel families is het zo dat beladen verhalen onuitgesproken blijven, worden meegenomen ‘in het graf’. Maar je blijft toch nieuwsgierig naar de verhalen van je ouders en grootouders, ze maken ook wie je zelf bent. Zeker wanneer dat, zoals in dit geval, dan nog eens gaat over iets fundamenteels als afkomst. Dat maakt dit een heel persoonlijk verhaal. Njotea, zijn broer en zijn Vlaamse moeder tonen heel open de gevoelens waarmee ze worstelen. Migratie klinkt vaak als een politiek verhaal, maar hier zie je de persoonlijke kant.’
‘Ouder’, Raf Njotea en Lander Kennis (Radio 1, 2021) — te beluisteren in elke podcastapp
Marc Leemans – Voorzitter ACV
‘We leven in een tijd die individuele vrijheid viert als hoogste goed en veel mensen zijn vandaag bang dat hun vrijheid bedreigd wordt. Daarbij denk ik aan concrete dingen, zoals de verplichting om mondmaskers te dragen of om allemaal eerlijke belastingen te betalen. Voor sommigen voelt dat aan als een inbreuk op hun vrijheid en zij verbreden dat naar een verzet tegen alle soorten regels.’
‘Maar in een democratie is vrijheid een werkwoord, je moet concessies doen aan elkaar om te kunnen samenleven én wanneer het nodig is op je principes staan. Vrijheid is nooit absoluut, we leggen onszelf grenzen op met ons verstand of om samen te leven met elkaar. Naast vrijheid zijn er nog belangrijke waarden als gelijkheid of solidariteit. Zonder rechtvaardigheid is er geen vrijheid, of alleen voor wie heel veel geld heeft.’
‘Wat dat begrip vrijheid betekent kun je op veel manieren invullen, individuele vrijheid is daar maar één aspect van. Ik hoop van Mark Van de Voorde, die meer dan twintig jaar lang hoofdredacteur van Kerk & Leven was, betere inzichten te krijgen in wat mensen drijft om vrijheid zo naar hun eigen hand te zetten.’
‘Het is dus een filosofisch boek, maar je moet niet denken dat ik alleen filosofische boeken lees, voor mij is dit ook geen echte vakantielectuur. Het is alleen nú dat ik dit wil weten.’
‘Vrijheid is meer dan blijheid’, Mark Van de Voorde (Standaard Uitgeverij, 2022) – 176 blz.
